Podatek dochodowy od osób fizycznych w 2026 r.

Ludzie mówią „pierwszy próg”, a w ustawie jest podstawa obliczenia podatku. To nie to samo co brutto z umowy. Z pensji najpierw schodzą składki społeczne w zakresie, który ustawa pozwala odjąć, potem koszty (u etatu często zryczałtowane), i dopiero ta reszta wchodzi w 12% albo 32%.

Kwota zmniejszająca 3 600 zł siedzi w pierwszym przedziale skali. Potoczna „kwota wolna 30 000 zł” nie jest wypisana w tabeli jako osobna linijka — to 3 600 zł podzielone przez 12%. Jeśli ktoś liczy 12% od całych 80 000 zł i na końcu odejmuje 30 000, dostaje inną liczbę niż urząd.

Skąd się bierze 300 zł miesięcznie

Płatnik (pracodawca, zleceniodawca) może co miesiąc obniżać zaliczkę o 1/12 z 3 600 zł, czyli o 300 zł. Warunek: złożony PIT-2 i limit liczby płatników, którzy tę kwotę stosują naraz. Trzech płatników i trzy pełne „trzystki” w jednym miesiącu to już nie ta historia — ustawa tego nie przewiduje w takiej postaci.

Brak PIT-2 nie kasuje kwoty zmniejszającej w zeznaniu rocznym. Na PIT-37 lub PIT-36 da się ją „dociągnąć”, o ile w ciągu roku nie zużyły jej inne zaliczki ponad to, co się zgadza. Stąd bywa zwrot u kogoś, kto przez pół roku pracował na umowę i milczał w kadrach.

Dwa przykłady, bez ulg

Podstawa 80 000 zł: 12% × 80 000 − 3 600 = 6 000 zł podatku ze skali. Podstawa 150 000 zł: 10 800 + 32% × 30 000 = 20 400 zł. W obu liczbach nie ma dzieci, IKZE, wspólnego rozliczenia, darowizny, daniny solidarnościowej ani składki zdrowotnej. To szkic na serwetce, nie Twój PIT.

Danina solidarnościowa 4% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł to osobna pozycja. Nie jest „trzecim progiem PIT” i nie wchodzi do tych 12/32. Osoby, które jej nigdy nie zobaczą, mogą ten akapit pominąć. Osoby, które ją zobaczą, i tak nie policzą jej z tego bloga.

Etat, zlecenie, emerytura — jedna skala, różne koszty

Umowa o pracę i umowa zlecenie mogą wpaść do tej samej skali, ale koszty uzyskania są inne. U etatu bywają pracownicze zryczałtowane (z podwyższeniem przy dojeździe spoza miejscowości zakładu). U zlecenia — 20% albo 50% od wybranych praw autorskich, jeśli spełnione są przesłanki z ustawy, a nie z „tak się u nas robiło”. 50% to nie przycisk w kadrach. To katalog przychodów.

Emerytura i renta też idą przez skalę, z zaliczką po stronie ZUS albo innego organu. PIT-11A / PIT-40A warto zestawić z decyzją emerytalną, zanim kliknie się „akceptuj” w Twoim e-PIT.

Czego etat nie wybiera

19% liniowy i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych są dla działalności, nie dla umowy o pracę. Opis form jest w osobnym tekście. Przejście z etatu na JDG nie przenosi automatycznie skali — i odwrotnie.